Η νέα γενιά αναγκάζει τη Σερβία να επιλέξει ανάμεσα στη σιωπή και το θάρρος
Ζήσαμε σχεδόν δύο χρόνια βίαιης αστυνομικής καταστολής και εντατικής ασφυξίας που πλήγωσαν τα κορμιά και τις ψυχές της νεολαίας μας. Επιτέλους, όμως, χάρη στους φοιτητές και τις φοιτήτριες που ποτέ δεν το έβαλαν κάτω, το αναπόφευκτο τελικά συνέβη: ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς προκήρυξε κοινοβουλευτικές εκλογές για τις 25 Οκτωβρίου 2026.
Εδώ και σχεδόν 24 μήνες οι δρόμοι μας είναι γεμάτοι θλίψη και οργή, εξαιτίας των θανάτων από την κατάρρευση της τσιμεντένιας στέγης του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ. Αυτή η τραγωδία δεν ήταν ατύχημα· ήταν το μοιραίο αποτέλεσμα ενός συστήματος που θεμελιώθηκε πάνω στη διαφθορά, την εγκληματική αμέλεια και την περιφρόνηση για την ανθρώπινη ζωή. Η διαφθορά έχει διεισδύσει σε κάθε πόρο της κοινωνίας, από τα υπουργεία και τα δικαστήρια μέχρι τα πανεπιστήμια, τα τοπικά νοσοκομεία και τις δημόσιες επιχειρήσεις. Θα χρειαστούν γενιές ολόκληρες -συμπεριλαμβανομένης και της δικής μας- για να κατανοήσουμε και να ξεριζώσουμε την παρακμή δεκαετιών.
Όταν οι φοιτητές ξεσηκώθηκαν και κατέλαβαν τις σχολές τους και γέμιζαν τις πλατείες καθημερινά, έκαναν αυτό που δεν κατάφεραν να κάνουν οι βετεράνοι πολιτικοί εδώ και 14 χρόνια: αποδόμησαν το αφήγημα του καθεστώτος και αποκάλυψαν τον στυγνό, απολυταρχικό μηχανισμό που κρυβόταν πίσω από τη βιτρίνα της «σταθερότητας» και της «οικονομικής προόδου». Εδώ και χρόνια οι εκλογές διεξάγονται στη σκιά ενός ελεγχόμενου τοπίου στην ενημέρωση και μιας κατακερματισμένης και συχνά αδρανοποιημένης αντιπολίτευσης, όπως έχουν επισημάνει παρατηρητές προηγούμενων εκλογικών κύκλων.
Στο εξωτερικό, η φράση «δύο χρόνια εξέγερση» μπορεί να ακούγεται σαν κάτι αφηρημένο. Για τους φοιτητές, όμως, ήταν μια ολόκληρη ζωή. Έκαναν αυτό που έπρεπε: βγήκαν και μίλησαν στον κόσμο, αντί να κρύβονται πίσω από θεωρητικές ρητορείες. Έμαθαν να ξεσκεπάζουν την προπαγάνδα, αντί απλώς να παραθέτουν λογοτεχνικά τσιτάτα. Πολλοί έφαγαν δακρυγόνα πριν από την πρώτη τους εξεταστική. Αντί να τους τρομάξει, η καταστολή τούς έκανε να φωνάξουν ακόμα πιο δυνατά: έχετε αίμα στα χέρια σας!
Το ξέρω αυτό το πάθος και το κουράγιο. Είμαι πολιτικά ενεργή από τα 15 μου – πάνω από 30 χρόνια διαδηλώσεων, εκστρατειών και «ιστορικών στιγμών» που υποτίθεται θα άλλαζαν τα πάντα. Υποστηρίζω αυτό το φοιτητικό κίνημα με κάθε ίνα της ύπαρξής μου, όχι επειδή η νεολαία είναι αυτομάτως ενάρετη, αλλά επειδή η αυθεντικότητα και η επιμονή της έχουν ανοίξει μια ρωγμή σε έναν τοίχο που έμοιαζε αδιαπέραστος. Επανέφεραν την ανθρωπιά στον δημόσιο χώρο και συνέπηξαν μια ετερόκλητη συμμαχία στη βάση μιας απλής αρχής: το σύστημα πρέπει να λειτουργεί εξίσου για όλες και όλους, ανεξάρτητα από την κομματική ιδιότητα, το επώνυμο ή τον τραπεζικό λογαριασμό τους.
Εντούτοις, με διακατέχει ένας χρόνιος σκεπτικισμός. Στη Σερβία ο σκεπτικισμός δεν είναι κυνισμός, είναι μάλλον μηχανισμός επιβίωσης.
Αυτές οι εκλογές πρέπει να γίνουν κατανοητές ως αυτό που πραγματικά είναι: ένα δημοψήφισμα. Από τη μία πλευρά βρίσκεται το ψηφοδέλτιο των φοιτητών, που κομίζει τη μόνη πραγματικά γνήσια πολιτική δυναμική που έχει δει αυτή η χώρα εδώ και χρόνια. Από την άλλη βρίσκεται ο Βούτσιτς και όλος ο μηχανισμός της προσωποπαγούς εξουσίας του. Η λεγόμενη αντιπολίτευση βρίσκεται τώρα αντιμέτωπη με ένα ξεκάθαρο ηθικό δίλημμα: να αποσυρθεί και να στηρίξει το ψηφοδέλτιο των φοιτητών, ή να καταλήξει εκεί όπου ανήκει εδώ και καιρό: στον σκουπιδοτενεκέ της πολιτικής μας ιστορίας.
Ακριβώς για να αποδείξουν ότι δεν ενδιαφέρονται για αξιώματα, οι φοιτητές δεν συμμετέχουν στο ψηφοδέλτιο οι ίδιοι. Η βασική προϋπόθεση για να συμπεριληφθεί κανείς ήταν σαφής: δεν μπορείς να είσαι φοιτητής ή φοιτήτρια, ούτε να έχεις χρηματίσει στέλεχος σε οποιαδήποτε δομή εξουσίας. Το ψηφοδέλτιο συγκροτήθηκε δημοκρατικά, μέσω ολομελειακών συνελεύσεων όπου ελέγχθηκε εξονυχιστικά το παρελθόν κάθε υποψηφίου. Τα ονόματα κρατήθηκαν μυστικά μέχρι την τελευταία στιγμή, από φόβο για το σύνηθες κυνήγι μαγισσών από τα ΜΜΕ πριν καν ανακοινωθεί το ψηφοδέλτιο. Αυτή η κάλπη δεν υπόσχεται καριέρες – υπόσχεται μια καθαρή ρήξη.
Αυτή η καθαρή ρήξη τρομοκρατεί το καθεστώς και τη διαπλοκή που το στηρίζει. Εν αναμονή της έκθεσης EXPO 2027 στο Βελιγράδι, που προδιαγράφεται ως το τελευταίο ορόσημο ληστείας και καταστροφής της χώρας (με συμβάσεις αξίας δισεκατομμυρίων με την ισραηλινή ELBIT, ρομπότ κινεζικής κατασκευής του είδους που απαγορεύονται πλέον στις ΗΠΑ, και τη σιωπηλή εκποίηση της γης μας για να ικανοποιηθεί η πείνα της ΕΕ για λίθιο), έχουν πολλά να χάσουν. Ένα φοβισμένο και πληγωμένο θηρίο είναι πιο επικίνδυνο όταν απειλείται, και το καθεστώς είναι αυτό ακριβώς.
Εξωτερικά, ο Βούτσιτς κάνει το “καλό παιδί” της ΕΕ. Εσωτερικά, οι πολεμοχαρείς παραστρατιωτικές του ομάδες κανονικοποιούν τη γλώσσα του ρατσισμού και του πολέμου ενθαρρυμένες από τον θάνατο του Ράτκο Μλάντιτς, ενός καταδικασμένου εγκληματία πολέμου που πλέον κατέχει θέση μάρτυρα στο αφήγημά τους. Ένα προσωπείο για τις Βρυξέλλες, κι ένα άλλο για τις πιο σκοτεινές γωνιές της δικής μας ιστορίας.
Το ψηφοδέλτιο που κατεβάζει το φοιτητικό κίνημα κρημνοβατεί σε τεντωμένο σχοινί. Κουβαλούν στους ώμους τους, και είναι άδικο αυτό, το τεράστιο βάρος της ελπίδας μιας ολόκληρης κοινωνίας. Ο κόσμος σιγοψιθυρίζει «ή τώρα ή ποτέ» και προσδοκά από αυτούς τους νέους μπροστάρηδες τη σωτηρία, που όμως κανένα κίνημα δεν μπορεί να εξασφαλίσει. Ο κίνδυνος έγκειται στη μετάβαση από την ξεκάθαρη ηθική των δρόμων, στον γεμάτο συμβιβασμούς βούρκο της πολιτικής. Πώς παραμένεις αγνός μέσα σε ένα σύστημα που είναι φτιαγμένο για να αφομοιώνει και να διαφθείρει; Πώς περισώζεις την οριζόντια αλληλεγγύη όταν οι θεσμοί επιβάλλουν κάθετες ιεραρχίες;
Εδώ η υποστήριξή μου στο κίνημα και ο σκεπτικισμός μου συγκρούονται. Έχω δει πάρα πολλά κύματα ελπίδας να αναλώνονται σε παρασκηνιακές συμφωνίες. Φοβάμαι την ψυχολογική κατάρρευση σε περίπτωση που απογοητευτούμε. Τη μοιραία ατάκα «κάναμε ό,τι μπορούσαμε, αλλά τίποτα δεν άλλαξε», ακολουθούμενη από ένα εισιτήριο για το εξωτερικό χωρίς επιστροφή ή απάθεια για όσες κι όσους μείνουν πίσω.
Και όμως, παρά τις παγίδες, δεν μας παίρνει να μείνουμε αμέτοχοι.
Αυτές οι εκλογές δεν θα είναι μια δίκαιη αναμέτρηση – όλοι γνωρίζουν ότι το παιχνίδι είναι άνισο. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο χρειαζόμαστε εκλογικούς παρατηρητές και δημοσιογράφους σε κάθε εκλογικό τμήμα, σε κάθε κάλπη, σε κάθε καταμέτρηση. Ακόμα κι έτσι, αυτές οι εκλογές είναι μια αρένα όπου μπορεί να μετρηθεί η πίεση, να επιβεβαιωθεί η παρουσία και να σταλεί ένα μήνυμα: μια ολόκληρη γενιά αρνείται να κυβερνάται από τον φόβο.
Οι φοιτητές και φοιτήτριες έχουν ήδη πετύχει κάτι ανεπίστρεπτο. Η πολιτική δεν συχνάζει πλέον σε ένα κοινοβούλιο υπό ομηρία· ζει στους διαδρόμους των σχολών, στις ολομέλειες, στις συνελεύσεις πολιτών, στους μολυσμένους ποταμούς, στα απαγορευτικά ενοίκια και σε κάθε σιωπηρή προσπάθεια να πνιγεί η διαφωνία.
Καθώς πλησιάζουμε την 25η Οκτωβρίου, η ελπίδα μου είναι συγκρατημένη αλλά πραγματική. Είτε αυτές οι εκλογές πυροδοτήσουν μια σεισμική πολιτική αλλαγή, είτε είναι απλώς άλλο ένα χαράκωμα σε έναν μακρύ πόλεμο για τη δημοκρατία μας, ένα είναι βέβαιο: ό,τι κι αν συμβεί στην κάλπη, οι φοιτητές διάνοιξαν έναν χώρο για ανθρωποκεντρική πολιτική δράση – με μεγάλο προσωπικό κόστος. Πρέπει να ορκιστούμε ότι ποτέ ξανά κανένα καθεστώς -όσο βάναυσο κι αν είναι- δεν θα μας κάνει να σκύβουμε το κεφάλι.
Θέλεις να ενημερώνεσαι για τις δράσεις του DiEM25-ΜέΡΑ25; Γράψου εδώ




