Van stadions tot rechtbanken, de aanwezigheid van Israël verandert de internationale sport in een theater van privileges en ontkenning

Debrecen, Hongarije, 8 september: het toneel was klaar voor een surrealistische maar veelzeggende voorstelling. In een bijna leeg Nagyerdei Stadion vond veel meer plaats dan alleen een voetbalwedstrijd onder internationale aandacht. Op speeldag 6 van groep I in de Europese kwalificaties nam Israël het op tegen Italië ter voorbereiding op het WK 2026 – een wedstrijd waarvan de uitslag minder belangrijk was dan de tegenstrijdigheden van het spektakel en de context van institutionele immuniteit die naar voren kwam.

In de aanloop naar de wedstrijd waren de Azzurri niet alleen bezorgd over het risico om voor de derde keer op rij de kwalificatie te missen. Een deel van het publiek riep op tot een boycot, omdat ze de wedstrijd zagen als een vertekend beeld van normaliteit dat de controverses rondom de wedstrijd nauwelijks verhulde. Het fluitsignaal van de scheidsrechter deed al dat gemompel verstommen, alsof er geen koloniaal project gaande was en er geen genocide werd gepleegd door Israëlische troepen.

Voor één keer was het niet het resultaat of het gevolg voor de competitie wat de krantenkoppen haalde. Ja, Italië behaalde drie moeizame en cruciale punten, maar de onvoorspelbare 5-4-overwinning in blessuretijd weerspiegelde op groteske wijze het klimaat van irrationaliteit dat de avond binnendrong en het mooie spel zelf oversteeg. De absurditeit van dit alles stond in Hongarije in de schijnwerpers, want op een bijna niet herhaalbare avond waren negen doelpunten niet genoeg om Israël-Italië als een voetbalwedstrijd te laten voelen.

Afgezien van de verslagen vanuit het veld en de discussies over de wedstrijd, klinkt er vanuit Debrecen een complexere vraag door: de legitimiteit van het recht van Israël om deel te nemen aan internationale sport. Hun deelname wordt gewaarborgd door instellingen die een bredere logica van ontkenning belichamen ten aanzien van de wreedheden van Benjamin Netanyahu en zijn regering, zelfs nu de publieke opinie diep verdeeld blijft.

Immuniteit en privileges: wanneer diskwalificaties tekortschieten

Israël neemt deel aan Europese sportfederaties en toernooien: een verschuiving die begon na uitsluitingen van Aziatische competities in de jaren zeventig en wat zich in de jaren negentig heeft geconsolideerd. Deze inclusie heeft Israël een stabiele, beschermde omgeving op mondiaal niveau opgeleverd, waarbij bewust geen rekening wordt gehouden met schendingen van het internationaal recht en de mensenrechten in Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Deze mate van bescherming, die steeds meer bekritiseerd wordt, heeft al zijn intrede gedaan op het voetbalveld.

Privileges zijn al lang genormaliseerd door instellingen, zoals blijkt uit de manier waarop de Internationale Federatie van Voetbalverenigingen (FIFA) controverses probeert te begraven door middel van diplomatie. Vandaag de dag lijkt deze behandeling absurder dan ooit. Ondanks de bezetting en bombardementen van Palestijnse gebieden, speelt Israël vrijuit in de WK-kwalificaties, waarbij bondgenoten zoals Hongarije aanbieden om de wedstrijden te organiseren. Palestina daarentegen werd pas in 1998 door de FIFA erkend als nationaal team. Deze dubbele moraal heeft te maken met geopolitieke bescherming, waardoor de internationale sport bredere politieke ongelijkheden en structurele onevenwichtigheden in stand houdt.

Maar dit gaat veel verder dan voetbal. Grote sporten lijken dogmatisch dezelfde agenda te hanteren. Een recent voorbeeld van deze Europese hypocrisie is het EuroBasket-toernooi van 2025, waar Israël voor het eerst in tien jaar de achtste finale heeft bereikt. Nu de Internationale Basketbalfederatie (FIBA) zich verschuilt achter haar bewering dat ze “strikt apolitiek” is, is het resultaat opnieuw een verklaring van vrijwaring voor Israël. Het toernooi, dat eind augustus begon en nu zijn laatste fase ingaat, speelt zich af in dezelfde sfeer van ontkenning van de realiteit als in Debrecen, waardoor het publiek zich afvraagt wiens spel er eigenlijk wordt gespeeld. Dezelfde structuren die Israël in het voetbal beschermen, zijn ook hier van kracht, waardoor het toernooi een bevestiging wordt van institutioneel verleende privileges, vermomd als apolitiek.

Binnen deze staat van afwijzing van moraliteit en interventie blijven mogelijke sancties tegen Israël een verre luchtspiegeling. Wat nog opvallender is, is dat sommige vormen van geweld wereldwijd alarm oproepen, terwijl andere stilletjes worden getolereerd. Het diskwalificatieprotocol is al eerder onderzocht en wordt momenteel toegepast op Rusland, na de oorlog in Oekraïne. Ondertussen is er geen enkele stap ondernomen om het privilege van Israël af te schaffen. DiEM25 spreekt zich hier krachtig tegen uit en eist dat Israël wordt geschorst voor internationale sporten en dat instanties als de FIFA, de FIBA en het Internationaal Olympisch Comité worden ontmaskerd als medeplichtige faciliteerders, die het koloniserende apartheidsregime vrij spel geven.

Naarmate de sport zich ontwikkelt en de regels zich aanpassen aan de druk en ontwikkelingen van de wereld er omheen, moet ook het idee van het behoud van de integriteit ervan worden aangepast – door te weigeren non-voetbalwedstrijden te organiseren of door Israël volledig uit te sluiten van internationale competities. Eindelijk begint het internationale publiek zich hiervan bewust te worden.

Het is meer dan een wedstrijd

Nu de genocide op de Palestijnen steeds meer aandacht krijgt in de wereldwijde media, worden sportfans wereldwijd steeds onrustiger bij het idee dat hun team het veld deelt met een land dat nog steeds als onaantastbaar wordt beschouwd en geen echte verantwoordelijkheid draagt voor zijn koloniale project in het Midden-Oosten.

In Debrecen stuurden de weinige Italiaanse fans in het Nagyerdei Stadion een krachtige boodschap naar de bond, in een poging om een realiteit terug te winnen die lang onder officiële ontkenning begraven lag. Het omhoog houden van stoptekens voor de aftrap, het de rug toekeren en het boegeroep tijdens het Israëlische volkslied lijken misschien kleine gebaren, maar ze laten zien hoe, zoals de sport ons leert, zelfs als de wedstrijd verloren lijkt, er altijd ruimte is voor een comeback. Dit soort protestacties houden een vonkje levend in de duisternis en herinneren ons eraan dat de wedstrijd nog niet echt voorbij is – hoewel deze wedstrijd eigenlijk nooit gespeeld had mogen worden.

Een soortgelijk moment trok de aandacht van het publiek tijdens EuroBasket, toen de Sloveense NBA-superster Luka Dončić niet op het veld stond tijdens het Israëlische volkslied voor de aftrap. Later legde hij met een aannemelijk maar merkwaardig excuus uit dat hij gewoon naar het toilet was geweest, maar de symboliek was al aan zijn controle ontsnapt. Velen beschouwden zijn afwezigheid als een stille boycot. Of het nu om een opzettelijk protest ging of om een echte toiletpauze, het gaat erom dat zelfs de kleinste misstap of stilte nu wordt geïnterpreteerd als verzet, versterkt door een publiek dat de bevoorrechte positie van Israël in de internationale sport niet accepteert.

Dit soort voorvallen laten zien hoe gepolariseerd het debat is geworden. Online worden figuren als Dončić door sommigen geprezen als helden die opkomen voor de onderdrukten in Palestina, terwijl anderen hen onmiddellijk bestempelen als antisemieten. Er is geen middenweg: de ene kant, zoals te zien was in Debrecen, weigert de ongecontroleerde aanwezigheid van Israël in de internationale sport te tolereren en is woedend over het voortdurende ontkennen van verantwoordelijkheid voor wreedheden. De andere kant houdt vast aan het idee dat politiek “buiten het spel” moet blijven, zelfs als het spel zelf is gebaseerd op structuren van privileges en straffeloosheid.

Politiek uit de sport houden – hoe is dat überhaupt mogelijk? Men moet de absurditeit van non-voetbalwedstrijden zoals de recente wedstrijd tussen Israël en Italië omarmen en zich eraan overgeven, terwijl er slechts enkele uren na het laatste fluitsignaal drone-aanvallen op de Global Sumud Flotilla en een luchtaanval op Qatar tegen Hamas-leiders plaatsvonden. Ondertussen houden wreedheid en hongersnood in Gaza en de Westelijke Jordaanoever niet eens een time-out in acht. Dit moet stoppen. De voortdurende deelname van Israël aan internationale sportwedstrijden is een schande, een dagelijkse belediging voor de waardigheid van degenen die blijven sterven onder de bezetting.

Wil je op de hoogte blijven van de acties van DiEM25? Meld je hier aan.

Do you want to be informed of DiEM25's actions? Sign up here