Όσο η καταστολή εντείνεται στο Ιράν, η κοινωνία έρχεται αντιμέτωπη με ένα σύστημα που συντηρείται από τον φόβο, ενώ η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με την επιλογή μεταξύ κλιμάκωσης ή αποκλιμάκωσης και προστασίας της κοινωνίας των πολιτών
Οι φωνές θέλουν να ουρλιάξουν, αλλά τα στόματα φιμώνονται. Τα μυαλά θέλουν να γράψουν, αλλά τα χέρια νεκρώνουν από τον φόβο, τους τραυματισμούς και την εξάντληση. Τα πέλματα θέλουν να βαδίσουν, αλλά τα πόδια είναι σπασμένα – μερικές φορές κυριολεκτικά. Οικογένειες εξακολουθούν να περιφέρονται έξω από δικαστήρια και νεκροτομεία, αναζητώντας τους εξαφανισμένους. Γιατροί συλλαμβάνονται επειδή περιθάλπουν τους τραυματίες, το ίδιο και δικηγόροι που υπερασπίζονται τους εντολείς τους. Κάποιοι – τυφλωμένοι από σκάγια που δέχτηκαν στο πρόσωπο – έχουν καταδικαστεί σε μια ζωή χωρίς μέλλον. Άλλοι φέρουν πληγές που δεν θα επουλωθούν ποτέ πλήρως. Τι έχει συμβεί στο Ιράν; Οι φρικαλεότητες δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Είναι το πρόσωπο ενός συστήματος που πλέον στερείται νομιμοποίησης και πασχίζει να κυβερνήσει με τον φόβο.
Τις τελευταίες εβδομάδες, οι εξεγέρσεις ξεκίνησαν και πάλι στο Ιράν με αφορμή καθημερινές πιέσεις (πληθωρισμός, απλήρωτοι μισθοί, κατάρρευση του νομίσματος) που οφείλονται στην εσωτερική κακοδιοίκηση και επιδεινώνονται από τις έξωθεν κυρώσεις. Οι κυρώσεις και τα πειθαναγκαστικά οικονομικά μέτρα που επέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους έχουν προκαλέσει πραγματική ζημιά στους απλούς ανθρώπους. Όμως αυτό δεν εξηγεί πώς η η διαμαρτυρία μετατράπηκε σε ρήξη.
Αυτό που κατεβάζει τον κόσμο στους δρόμους δεν είναι μόνο η οικονομική ασφυξία, αλλά και η επαίσχυντη ανισότητα ενός συστήματος που βασίζεται στους ραντιέρηδες, τα προνόμια και τις διασυνδέσεις. Μεγάλα τμήματα της κοινωνίας έχουν καταλήξει σε ένα σκληρό συμπέρασμα: η δυσπραγία δεν είναι σύμπτωση. Είναι προϊόν της ατιμωρησίας, της διαφθοράς και των διακρίσεων, που διαιωνίζονται χάρη στη θεσμική βία. Η καταστολή της οποίας γίναμε μάρτυρες – από τις πιο βάναυσες των τελευταίων ετών – είναι μια στρατηγική που αποβλέπει στην καθυπόταξη της κοινωνίας διά του φόβου. Οι πολίτες από την πλευρά τους απαρνούνται το διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στην πλειοψηφία που τα βγάζει πέρα δύσκολα και σε αυτούς που βρίσκονται κοντά στην εξουσία και είναι υπεράνω του νόμου.
Με τον καιρό, η διακυβέρνηση έπαψε να ασκείται υπέρ του λαού. Οι εκλογές έχουν χάσει το νόημά τους. Η κοινωνία των πολιτών εξωθείται στην ασφυξία. Στελέχη της αντιπολίτευσης έχουν σκοτωθεί, φυλακιστεί, φιμωθεί ή τεθεί σε κατ’ οίκον περιορισμό. Τα επικριτικά μέσα ενημέρωσης έχουν στραγγαλιστεί. Η εμπιστοσύνη έχει χαθεί. Και όταν μια κοινωνία δεν μπορεί πλέον να οραματιστεί μια πορεία προς την αξιοπρέπεια εντός του υπάρχοντος συστήματος, η διακυβέρνηση διά του φόβου καθίσταται αδιέξοδη: ναι μεν μπορεί να καθυστερήσει την αλλαγή, πλην όμως δεν μπορεί να αποκαταστήσει τη νομιμοποίηση.
Τίποτα από αυτά δεν συνέβη εν κενώ – και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μερίδιο ευθύνης.
Σε αυτή την κρίσιμη συγκυρία η ΕΕ πρέπει να σταματήσει να θεωρεί την κλιμάκωση και τις κυρώσεις ως αυτονόητες. Αντιθέτως, οφείλει να δώσει προτεραιότητα στην αποκλιμάκωση, προστατεύοντας παράλληλα την ιρανική κοινωνία των πολιτών. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να κάνει ανθρωπιστικές εξαιρέσεις και να συστήσει κανάλια πληρωμών που να λειτουργούν πραγματικά. Την ίδια στιγμή, πρέπει να αυστηροποιήσει τα στοχευμένα μέτρα εναντίον των δραστών, αντί να τιμωρεί την κοινωνία στο σύνολό της. Σημαίνει επίσης την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής επιρροής – διπλωματικής και εμπορικής – επί περιφερειακών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ, ώστε να αποτραπεί κάθε ευκαιριακή παρέμβαση που θα μετέτρεπε την κρίση στο Ιράν σε μια παράσταση για πληρεξούσιους.
Ωστόσο ο αποφασιστικός αγώνας είναι του ίδιου του Ιράν. Ο Ιρανικός λαός επιθυμεί μια δημοκρατική μετάβαση χωρίς βία, ξένες παρεμβάσεις και εγχώριο δεσποτισμό – ούτε πόλεμο, ούτε ηγέτες που επιβάλλονται από το εξωτερικό, ούτε γεωπολιτική “σωτηρία” υπό την απειλή των όπλων.
Από την πλευρά του Ιράν αυτό προϋποθέτει άμεση αποκλιμάκωση: τερματισμό της θανατηφόρας καταστολής και απελευθέρωση όλων των πολιτικών κρατουμένων. Πρέπει να ακολουθήσει μια πραγματική επανέναρξη της πολιτικής ζωής – με άρση της απαγόρευσης των πολιτικών οργανώσεων, εγγύηση της ελευθερίας του Τύπου και ανεμπόδιστη δράση των πολιτών – έτσι ώστε η κοινωνία να αναπνεύσει ξανά.
Από μια τέτοια αφετηρία, είναι δυνατή μια αξιόπιστη οδός προς την αυτοδιάθεση: ένα δημοψήφισμα που θα οδηγήσει σε μια συντακτική συνέλευση για μια νέα, κοσμική συνταγματική τάξη, διαμορφωμένη από τους ίδιους τους Ιρανούς. Πρόσφατες εμπειρίες αλλού – συμπεριλαμβανομένης της ευρέως συμμετοχικής και διαβουλευτικής συνταγματικής διαδικασίας στη Χιλή – δείχνουν πώς τέτοιες συνελεύσεις μπορούν να αποτελέσουν χώρους για κοινωνικό απολογισμό και όχι για παζάρια των ελίτ.
Για να είναι αυτή η διαδικασία αυθεντική και όχι ελεγχόμενη, ο μηχανισμός του φόβου πρέπει να διαλυθεί: να σταματήσουν οι εκτελέσεις και οι μαζικές καταδίκες, να αρθούν τα έκτακτα μέτρα ασφάλειας, να τερματιστεί το μπλακ άουτ στην πληροφόρηση και να προστατευθούν οι δημοσιογράφοι, οι δικηγόροι και οι εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, διακινδυνεύουμε η συντακτική διαδικασία να αναπαράγει τον έλεγχο αντί να επιτρέπει τη δημοκρατική επιλογή.
Και πριν χυθεί περισσότερο αίμα, ο Χαμενεΐ πρέπει να παραιτηθεί, ενώ οι μονάδες ασφαλείας που ευθύνονται για τις πρόσφατες σφαγές πρέπει να διαλυθούν και να λογοδοτήσουν – όχι για αντίποινα, αλλά για να γίνει δυνατή η αποκλιμάκωση και η μετάβαση.
Οι εναλλακτικές είναι συγκεκριμένες: κλιμάκωση προς τον πόλεμο, επ’ αόριστον καταστολή που επιβάλλεται διά του φόβου, ή μια έξωθεν μετάβαση με τη μεσολάβηση των ελίτ. Όλες αυτές οι επιλογές έχουν επανειλημμένα επιφέρει καταστροφικά αποτελέσματα για τους απλούς ανθρώπους.
Τα βήματα που περιγράφονται παραπάνω δεν προϋποθέτουν ότι οι κρατούντες θα ενεργήσουν καλή τη πίστει. Προτείνονται ακριβώς επειδή κάθε εναλλακτικός δρόμος ενέχει πολύ μεγαλύτερους κινδύνους αιματοχυσίας και περιφερειακής κλιμάκωσης – ένα σενάριο όπου όλοι βγαίνουν χαμένοι: το Ιράν, ο λαός του και η ευρύτερη περιοχή, όσο κι αν κάποιοι θεωρούν στρατηγικά επωφελείς αυτές τις εναλλακτικές.
Το καθήκον για όλους και όλες εμάς που βρισκόμαστε εκτός Ιράν είναι να υπερασπιστούμε τη δυνατότητα των Ιρανών να ορίζουν τη μοίρα τους, καθώς η χώρα χαράσσει μια πορεία εξόδου από τη θεοκρατία προς τη δημοκρατία.
Θέλεις να ενημερώνεσαι για τις δράσεις του DiEM25-ΜέΡΑ25; Γράψου εδώ
