Europa is op oorlogspad met grootse plannen voor het opbouwen van een oorlogseconomie die vergelijkbaar is met het Amerikaanse militair-industriële complex. Zoals altijd vereist het werven van publieke steun voor oorlog – het creëren van consensus – verhalen die variëren van het stimuleren van ‘groei’ in eigen land tot het bestrijden van bedreigingen van buitenlandse regimes die het monopolie van het Westen op eindeloze kapitaalaccumulatie in de weg staan.
Hoe dan ook, de toegenomen oorlogszuchtigheid van Europese leiders is onlosmakelijk verbonden met het veiligstellen van de belangen van het monopolistische kapitalisme, terwijl Europa zichzelf overbodig heeft gemaakt door zijn onvoorwaardelijke onderdanigheid aan de VS.
Overname van overschotten, eindeloze oorlog en verspilde levens
Het monopoliekapitalisme wordt gekenmerkt door een sterke en systematische neiging tot stijging van het economisch overschot – zowel in absolute zin als in verhouding tot de totale productie – zoals Paul Baran en Paul Sweezy aantonen in hun baanbrekende verhandeling over monopoliekapitaal. Samir Amin schatte verder dat het economische overschot van geavanceerde kapitalistische economieën groeide van 10% van het bbp in de negentiende eeuw tot 50% in het eerste decennium van de eenentwintigste eeuw, waarvan een aanzienlijk deel afkomstig was van imperialistische rente die werd onttrokken aan landen in het Zuiden.
Het kapitalisme moet dus voortdurend nieuwe vormen van overschotabsorptie vinden om deze overaccumulatie tegen te gaan. In het algemeen kan overschot worden geabsorbeerd door (1) consumptie, (2) investeringen en (3) verspillende activiteiten. David Harvey heeft ook vaak gesproken over de steeds verspillender wordende vormen van overschotabsorptie door het kapitalisme, waarvan oorlog de meest destructieve is. Overheden spelen een belangrijke rol bij het absorberen van overschotten die anders niet zouden worden geproduceerd, bijvoorbeeld door de wapenindustrie te subsidiëren (via militair keynesianisme) om oorlogen mogelijk te maken die verdere winstuitstroom bevorderen, enzovoort, in een eindeloze vicieuze cirkel.
Het militair-industrieel complex is het belangrijkste industriebeleid van de Verenigde Staten geweest onder het naoorlogse militaire keynesianisme, zoals Yanis Varoufakis en anderen hebben opgemerkt. Nu bewandelt Europa dezelfde weg en worden overheidsmiddelen besteed aan de productie van wapens die levens, samenlevingen en het milieu vernietigen onder het mom van ‘zelfverdediging’, werkgelegenheid terwijl er in maatschappelijk nuttige sectoren nog steeds een groot tekort aan banen is, en ‘groei’ die geen waarde toevoegt, maar alleen verspilling en vernietiging veroorzaakt. Om Michael Roberts te citeren: “Het keynesianisme pleit ervoor om gaten te graven en ze weer op te vullen om banen te creëren; het militaire keynesianisme pleit ervoor om “graven te graven en ze te vullen met lichamen om banen te creëren”. Het pompen van miljarden in de oorlogsmachine voorspelt een beleid van eindeloze oorlog om deze gesmeerd en draaiende te houden, evenals een nieuwe golf van bezuinigingen voor velen in Europa. Anders zal de groeispurt tot het verleden behoren – net als de politieke leiders die hem hebben gecreëerd, met hun landen die onder een berg schulden gebukt gaan.
De winsten van het kapitaal uit oorlog reiken veel verder dan de productie van wapens. De verwoesting van oorlog leidt tot een daling van de levensstandaard,een devaluatie van natuurlijke hulpbronnen en arbeidskracht, d.w.z. de arbeid die nodig is om te overleven (voedsel, onderdak, medicijnen, een gezond milieu), een stijging van de winstmarge, de winning van imperiale rente en toegang tot hulpbronnen en nieuwe markten in de woestenij die het creëert, voornamelijk in het Zuiden. Zoals Ali Kadri in zijn analyse van de accumulatie van afval beschreef, behoren vroegtijdige sterfte, verspilde natuur en verspilde levens tot de producten van de oorlogsindustrie, grondstoffen die worden geproduceerd voor winst en die wij consumeren.
Het is duidelijk dat oorlog om meerdere redenen enorm winstgevend is en de afgelopen decennia de belangrijkste zorg van de geavanceerde kapitalistische wereld is geweest. Europese staten zijn nu bezig om oorlog centraal te stellen in hun economieën. Het gangbare verhaal van ‘zelfverdediging’ tegen vijandige regimes vereist het voortdurende bestaan – of zelfs de productie – van dergelijke vijanden. Het feit dat dit verhaal ons al meerdere keren in het gezicht is ontploft, en letterlijk in het leven van mensen elders, lijkt geen afbreuk te doen aan de voortdurende reproductie ervan. Het ontploft op dit moment in de vorm van een regelrechte genocide in Palestina en daarmee samenhangende proxy-oorlogen in het hele Midden-Oosten, waardoor westerse wapenbedrijven en andere conglomeraten die betrokken zijn bij de economie van genocide enorme winsten kunnen maken en hun kapitaal verder kunnen accumuleren.
Militair keynesianisme en neo-imperialisme
Het tweeledige Amerikaanse beleid van militair keynesianisme, dat na de Tweede Wereldoorlog het militair-industrieel complex tot een hoeksteen van de economie maakte, omvatte virulente neoliberale anti-keynesianen zoals Ronald Reagan, die zwaar investeerden in de wapenindustrie en de retoriek van de Koude Oorlog gebruikten om een wapenwedloop tegen de Sovjet-Unie te orkestreren. Om de industrie in stand te houden, moet je oorlogen blijven voeren en aanwakkeren. En daar zijn ze, zoals we weten, erg goed in geweest: nieuwe oorlogen beginnen, oude oorlogen escaleren en in stand houden, en conflicten aanwakkeren waarbij Amerikaanse wapens vaak direct of indirect aan beide kanten terechtkomen. De neo-imperiale missie om de enorme hulpbronnen van het Zuiden te controleren en ervoor te zorgen dat volgzame politieke regimes aan de macht bleven, lag aan de basis van de meeste van deze conflicten.
Vóór de val van de Sovjet-Unie werd de aanval vaak gebaseerd op verhalen over een ‘communistische dreiging’, vooral in de Amerikaanse ‘achtertuin’ van Latijns-Amerika. Na 1990 concentreerde de aanval zich sterk op het Midden-Oosten, waar de noodzaak om het militair-industrieel complex in stand te houden werd aangevuld met de verleiding om de olie-industrie te monopoliseren en de Amerikaanse dollar te versterken door onder meer petrodollars te recyclen, en door ervoor te zorgen dat de genocidale koloniale staat Israël in stand bleef om de Amerikaanse belangen in de regio te controleren en veilig te stellen. Sinds het einde van de Koude Oorlog bevinden we ons in een langdurige ‘derde wereldoorlog’, niet alleen in de zin van het dreigende vooruitzicht van een imperialistische Derde Wereldoorlog (waarvan de recente aanval op Iran een voorbeeld is), maar ook in de zin van een voortdurende of met tussenpozen gevoerde oorlog tegen de derde wereld in het algemeen en het Midden-Oosten in het bijzonder.
De motieven van het kolonialisme blijven intact in het ‘postkoloniale’ of, beter gezegd, neo-imperialistische tijdperk: het voortbestaan van het mondiale kapitalisme door het oplossen van de tegenstelling tussen kapitaal en arbeid in het Noorden en het mogelijk maken van accumulatie door onteigening in het Zuiden. De middelen zijn weliswaar geëvolueerd, maar blijven een nauw verweven en elkaar versterkende combinatie van militaire en meerdere vormen van economische oorlogsvoering, zoals ongelijke handel en het opleggen van sancties. De handels- en financiële regelingen van instellingen als de WHO en het IMF bootsen oude koloniale patronen van grondstofwinning en uitgebreide markttoegang na en breiden deze uit.
Oorlogvoering, geen welvaart: de keuze van Europa
Het ‘baanbrekende’ Readiness 2030- of ReArm Europe -plan van Europa om tot 910 miljard dollar aan gezamenlijke militaire uitgaven vrij te maken , maakt deel uit van de enorme heropleving van het militaire keynesianisme, dat door leiders in heel Europa en het Verenigd Koninkrijk wordt gesteund. Het wordt nu versterkt door een toezegging van de NAVO-landen om 5% van het bbp aan het leger te besteden, zoals geëist door de VS in hun poging om te stoppen met betalen voor de militaire ‘bescherming’ van Europa. Nu de militaire capaciteit van Europa al is uitgehold door de oorlog in Oekraïne, zijn de investeringsmogelijkheden voor Amerikaanse bedrijven enorm; miljarden dollars aan door de VS gebouwde wapens voor Oekraïne worden al gefinancierd door Europa.
Aankopen van nieuwe antidronesystemen, lucht- en raketafweercapaciteiten en de krachtigste cyberoorlogssystemen liggen in het verschiet, samen met AI- en kwantumcomputersystemen, allemaal onderdeel van Europa’s toezegging om een strijdmacht op te bouwen die “geschikt is voor de wereld van morgen” – waarvoor ze nu druk bezig zijn met het creëren van ‘de wereld van morgen’, een wereld van eindeloze oorlog.
Dit alles vindt plaats onder auspiciën van een NAVO die wordt geleid door een ervaren ultraneoliberale oorlogszuchtige die, nadat hij op vakkundige wijze de laatste restanten van de Nederlandse verzorgingsstaat heeft vernietigd, zich blijft inzetten om maximale ravage aan te richten in de rest van de wereld. Dat is geen verrassing; neoliberalisme en militair keynesianisme zijn al lange tijd bondgenoten. Keynesiaans beleid is voor neoliberalen aanvaardbaar als het gaat om militaire uitgaven. Als het gaat om openbare diensten zoals onderwijs, gezondheidszorg en milieubescherming, beroepen zij zich op beperkingen van ‘fiscale verantwoordelijkheid’ of ‘het in evenwicht brengen van de begroting’, wat in feite ongegronde mythes zijn. Nu dreigen middelen te worden weggehaald bij de rechtvaardige transitie van Europa om een oorlogszuchtige toekomst te realiseren, en worden initiatieven voor bijscholing/omscholing voor groene banen naar banen in de militaire sector vertraagd.
In zijn recente kritiek op militair keynesianisme haalde Michael Roberts argumenten aan die momenteel worden aangevoerd voor de herbewapening van het Europese kapitalisme door liberale Keynesiaanse economische goeroes en andere apologeten van de militaire staat, waaronder beweringen van de directeur van Chatham House dat defensie-uitgaven “het grootste publieke voordeel van allemaal” zijn, omdat ze noodzakelijk zijn voor het voortbestaan van de ‘democratie’ tegen autoritaire krachten en “politici zich zullen moeten schrap zetten om geld terug te vorderen door te bezuinigen op ziekte-uitkeringen, pensioenen en gezondheidszorg”.
We kunnen dus hier meer bezuinigingen verwachten, elders verspilde levens en wereldwijd een versterkte aanval op het milieu. Hoewel voorstanders van de oorlogseconomie de nadruk leggen op ‘groei’, lijkt zelfs die bewering ongegrond: Michael Hudson schat dat de door Duitsland aangekondigde verhoging van de militaire uitgaven van minder dan 2% naar 3,5% de economie met 1% per jaar zal doen krimpen, en het niet-militaire deel met ongeveer 5%. Dit betekent meer werkloosheid en bezuinigingen. Bovendien is Europa niet eens in staat om dit op dezelfde manier te realiseren als de VS dankzij zijn fiscale macht, zoals Yanis Varoufakis opmerkte.
Europa heeft echter verklaard vastbesloten te zijn een oorlogszuchtige toekomst na te streven. In het persbericht van de Europese Raad van een jaar geleden werd ondubbelzinnig verklaard dat Europa overschakelt op een oorlogseconomie. Dit houdt in dat de wapenaankopen bij de Europese industrie tegen 2030 worden verdubbeld om “wapenbedrijven meer voorspelbaarheid te bieden, met inbegrip van meerjarige contracten om hen te stimuleren hun productiecapaciteit op te voeren”. Het doel is om de Europese defensie-industrie te versterken en “de defensieparaatheid te verbeteren, terwijl tegelijkertijd banen en groei in de hele EU worden gecreëerd”. “Als we vrede willen”, luidt de kop, “moeten we ons voorbereiden op oorlog”. Het enige verstandige antwoord daarop is een nadrukkelijk nee; als we vrede willen, moeten we ons voorbereiden op vrede.
Het creëren van publieke steun
Oorlogseconomieën zijn afhankelijk van eindeloze oorlogen om te kunnen blijven bestaan. Aangezien dit ten koste gaat van het welzijn van de eigen bevolking, haar trouwe bondgenoot, de propagandamachine in om verhalen te produceren die haar bestaan en acties rechtvaardigen. Zo moest het koloniale Israël zich ‘verdedigen’ tegen de inheemse bewoners van het land dat het op basis van een westers decreet had bezet. Zo kreeg het carte blanche voor genocide, voor de invasie van Libanon en Syrië en voor aanvallen op Iran. In de afgelopen decennia zijn we gevoed met talloze van dergelijke valse verhalen over regimes in het grondstofrijke Midden-Oosten. ‘Autoritaire’ regimes moeten worden omvergeworpen wanneer ze hun soevereiniteit en grondstoffen beschermen of de uitbreiding van westerse vazalstaten belemmeren.
Evenzo gaat het belangrijkste verhaal dat wordt gebruikt voor het Europese Readiness 2030-plan over de verdediging van Oekraïne en Europa tegen de eeuwenoude Russische ‘vijand’ – Orwelliaanse nieuwspraak voor de niet-aflatende escalatie van het conflict tussen Oekraïne en Rusland door de NAVO-landen, zoals bevestigd door een breed spectrum van deskundigen , waaronder Jeffrey Sachs, John Mearsheimer en Noam Chomsky, evenals internationale waarnemers ter plaatse. Sinds 2008 heeft het trio VS/VK/NAVO de vredesonderhandelingen tussen Rusland en Oekraïne meerdere malen gedwarsboomd en uiteindelijk in 2022 de akkoorden van Minsk gesaboteerd . President Volodymyr Zelenskyy werd herhaaldelijk ontmoedigd met toezeggingen van versterkte militaire hulp en loze beloften van NAVO-lidmaatschap, die meer bedoeld leken om Rusland te provoceren dan om Oekraïne te helpen. In 2022 beschreef Noam Chomsky de onverzettelijkheid van het Westen als “buiten het domein van rationeel discours”. Een nadere beschouwing van de rol van het Westen in het conflict lijkt dan ook op zijn plaats.
Ongeacht andere aspecten van het huidige Russische regime, zijn zijn bezorgdheid over de veiligheid, gezien het feit dat het omringd is door een vijandige militaire alliantie, en over de veiligheid van de Russische minderheid in Oekraïne, legitiem. Het is ook goed gedocumenteerd door Oekraïense wetenschappers, waaronder Volodymyr Ischenko, dat de meeste Oekraïners vóór 2014 voor neutraliteit waren; slechts een kleine minderheid was voorstander van NAVO-lidmaatschap. Het neutrale standpunt van de democratisch gekozen voormalige president Viktor Janoekovitsj was dus volledig in overeenstemming met de publieke opinie. De steun voor de NAVO steeg tot ongeveer 40 % vlak na de bloedbaden op het Maidanplein, deels omdat miljoenen etnische Russen uit de Krim en Donbas van de peiling waren uitgesloten, zoals Ischenko opmerkte.
Wat hier echter cruciaal is en tot voor kort werd verzwegen, is wat er op het Maidanplein gebeurde: de bloedbaden werden gepleegd door extreemrechtse elementen van de door de VS gesteunde oppositie, die vervolgens Janoekovitsj daarvoor verantwoordelijk stelden. Deze onthullingen in gedetailleerde analyses (2023) van de Oekraïens-Canadese wetenschapper Ivan Katchanovski, die ook op film zijn vastgelegd, zijn onlangs bevestigd in vrijgegeven Oekraïense documenten en zijn nu gepubliceerd in tijdschriften en boeken – na jaren van censuur door westerse uitgevers, Oekraïense media en overheidsinstanties, met aanzienlijke persoonlijke en professionele gevolgen voor Katchanovski. Tot op heden is niemand voor de bloedbaden aangeklaagd.
Wat er na Maidan gebeurde, is beter bekend, maar selectief verspreid: Janoekovitsj werd afgezet op basis van deze verzonnen beschuldigingen in een door de VS gesteunde staatsgreep, waarbij de Amerikaanse bondgenoot Arseniy Jatsenjoek aan de macht kwam. De etnisch Russische regio’s van Donbas braken onmiddellijk daarna af. Rusland annexeerde vervolgens de Krim uit vrees dat deze een NAVO-basis zou worden. Het Westen legde Rusland sancties op die veel verder gingen dan die tegen enig ander land; het Oekraïense leger, aangevoerd door het neofascistische Azov-regiment, viel Donbas binnen, waar volgens de VN 14.000 mensen omkwamen.
Tussen 2014 en 2021 riep Rusland op tot politieke autonomie voor de afgescheiden regio’s van Donbas, wat werd afgewezen met de sabotage van Minsk. Rusland viel vervolgens in 2022 Donbas binnen en de VS nam de deviezenreserves van Rusland in beslag. De oorlog heeft enorme economische gevolgen gehad voor de rest van de wereld, met name voor het Zuiden. Ondertussen heeft Oekraïne zijn landbouwgrond en minerale rijkdommen aan Amerikaanse bedrijven verkocht om zijn oorlogsschuld te betalen, en wordt elk verzet tegen het regime van Zelenskyy hardhandig onderdrukt.
Dit alles heeft niets te maken met de Europese veiligheid; het is het vervolg op problemen die 35 jaar geleden zijn begonnen, in de context van de aanstaande hereniging van Duitsland en het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. President Michail Gorbatsjov stelde een Euraziatisch veiligheidssysteem voor van Lissabon tot Vladivostok zonder militaire blokken. De VS verwierpen dit: de NAVO blijft bestaan, zo hielden zij vol, maar het Warschaupact wordt ontbonden. Het is echter een vaststaand feit dat de Amerikaanse en Europese leiders in ruil daarvoor meerdere malen hebben gegarandeerd dat de NAVO zich geen centimeter verder zou uitbreiden (interessant genoeg had president François Mitterand aanvankelijk aangegeven de voorkeur te geven aan het voorstel van Gorbatsjov).
Het Westen kwam herhaaldelijk terug op die garanties en verergerde de situatie door de Russische economie te plunderen via het daaropvolgende westerse regime van Boris Jeltsin.
Van een rivaal werd Rusland gereduceerd tot een arena voor westerse kapitaalinvesteringen en een bron van grondstoffen en laagbetaalde, hoogopgeleide arbeidskrachten: een behandeling die doorgaans voorbehouden is aan het Zuiden. Het regime van president Vladimir Poetin is in veel opzichten een gevolg van deze geschiedenis. Als we daar in de diplomatie rekening mee houden, kunnen we een weg inslaan die leidt tot de-escalatie in plaats van de escalatie die momenteel gaande is.
De onderwerping van Europa aan Amerikaanse belangen maakte het tot een lachertje toen het zo ver ging dat het het Amerikaanse verhaal over de sabotage van Nord Stream napraatte en Rusland beschuldigde van het opblazen van zijn eigen pijpleiding – ondanks de enorme winsten voor de VS ten koste van de Europese burgers, de energiezekerheid en de economie. Nu de VS tekenen van terugtrekking vertonen, zou het conflict kunnen uitgroeien tot een volledige Europese proxy-oorlog, ten koste van de Europese belastingbetalers en van Oekraïense en Russische levens.
De huidige prioriteit van de VS is om China te isoleren en als onderdeel daarvan tegelijkertijd Rusland voor zich te winnen en te controleren in een ingewikkelde geopolitieke dans, een omgekeerde herhaling van Henry Kissingers verdeel-en-heers-tactiek in de jaren zeventig, waarbij Rusland wordt geïsoleerd door samen te werken met China. Oekraïne wordt nu geconfronteerd met een slechtere deal dan die welke het in 2022 werd afgeraden te accepteren, terwijl de verwoesting voortduurt. Maar het vooruitzicht van welke vorm van bemiddelde vrede in Oekraïne dan ook, geeft Europese leiders eerder een gevoel van verlatenheid dan van opluchting; eenmaal gebeten door het oorlogsbeest willen ze niet langer voorbereidingen treffen voor vrede, of weten ze niet meer hoe ze dat moeten doen.
Een ‘defensieve’ wapenstrategie is een oxymoron wanneer je tegelijkertijd actief vrede in de weg staat. Het werkt ook wederzijds en kan een self-fulfilling prophecy worden, waardoor een nieuwe ongebreidelde wapenwedloop ontketend wordt. En als deze wapens eenmaal zijn geproduceerd, worden ze altijd gebruikt, wat leidt tot langdurigere proxy-oorlogen. Het volgende doelwit zou China kunnen zijn, vanwege de misdaad dat het de imperiale orde ondermijnt waarvan de westerse kapitaalaccumulatie afhankelijk is – of op dezelfde manier Iran en Venezuela. De berichtgeving in de media en de propaganda over alle drie de landen worden dienovereenkomstig opgevoerd.
De cyclus van accumulatie, verspilling en eindeloze oorlog doorbreken
Naast militaire uitgaven is het kapitalisme ook afhankelijk van andere verspillende vormen van surplusabsorptie. David Harvey heeft eindeloze stedelijke transformatie als een andere belangrijke vorm geïdentificeerd, die hij ooit de “Amerikaanse gewoonte om uit crises te komen door meer gebouwen te bouwen en ze met dingen te vullen” noemde. De daaruit voortvloeiende stedelijke en voorstedelijke wildgroei van winkelcentra en consumentenpaleizen – zinloze wederopbouwprojecten die in wezen destructief zijn, lokale arbeidersgemeenschappen en bijbehorende sociale structuren ontwortelen en betaalbare woningen slopen om goederen te verkopen die al snel weer vervangen moeten worden – dragen niets bij aan de samenleving, accumuleren afval en vernietigen het milieu.
De oorlog in Irak bijvoorbeeld combineerde beide uiterst verspillende mechanismen: eerst dood en vernietiging voor winst, waarbij het land volledig met de grond gelijk werd gemaakt, en vervolgens het land tot een toplocatie maken voor Amerikaanse conglomeraten om de ‘wederopbouw’ over te nemen door land en hulpbronnen in te pikken en diensten te privatiseren – een perfect voorbeeld van rampenkapitalisme en accumulatie door onteigening. Een nog tragischer geval speelt zich momenteel af in Gaza, in de plannen voor de ‘dag erna’ of de schandelijk genaamde ‘Gaza Riviera’, mogelijk gemaakt door genocide. Harvey merkte op dat het onvermogen van het kapitalisme om accumulatie door uitgebreide reproductie in stand te houden, gepaard gaat met een toename van pogingen om te accumuleren door onteigening, een kenmerk van neo-imperialisme.
Eeuwige groei omwille van zichzelf en overproductie zijn de levensader van het kapitalisme, waardoor een eeuwige cyclus van steeds meer uitbuitende kapitaalaccumulatie en verspillende absorptie van overschotten noodzakelijk is, die de planeet en mensenlevens vernietigt. Van verhalen over schurkenstaten en terroristen over de hele wereld, tot de obsessie voor wapens onder racistische burgerwachten in het middenwesten van Amerika, tot de noodzaak voor Europa om zich te ‘verdedigen’ tegen een niet-bestaande vijand, het zijn allemaal uitingen van de vraag die wordt gecreëerd door een economie die afhankelijk is van oorlog en verspilde levens.
De tekenen zijn al een tijdje zichtbaar. We moeten dringend uit deze cyclus breken door economieën op te bouwen die prioriteit geven aan het welzijn van mens en planeet in plaats van aan voortdurende groei: openbare diensten, van gezondheidszorg en onderwijs tot openbaar vervoer en betaalbare huisvesting, pensioenen en ouderenzorg, het creëren van banen en garanties in maatschappelijk nuttige sectoren, natuurbescherming en het afbouwen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.
Hoewel dit buiten het bestek van dit artikel valt, bestaat er al een schat aan wetenschappelijke literatuur over het ontwerpen van degrowth-economieën – bijvoorbeeld van Jason Hickel, Giorgos Kallis en vele anderen – en deze groeit snel, met onder meer enkele briljante ideeën over de toepassing van de moderne monetaire theorie. Degrowth-socialisme is verre van een onpraktische of idealistische droom, maar het kapitalisme blijft diep geworteld. Ideologisch defaitisme en de TINA-mentaliteit (There Is No Alternative) blijven de boventoon voeren. We klampen ons vast aan wat er is, omdat we ons geen betere alternatieven meer kunnen voorstellen. David Graeber schreef dit toe aan de uiteindelijke gevolgen van de militarisering van het Amerikaanse kapitaal zelf:
Je zou kunnen zeggen dat er de afgelopen dertig jaar een enorm bureaucratisch apparaat is opgebouwd om hopeloosheid te creëren en in stand te houden, een gigantische machine die in de eerste plaats is ontworpen om elk gevoel van mogelijke alternatieve toekomsten te vernietigen … Om dit te bereiken is een enorm apparaat nodig van legers, gevangenissen, politie, verschillende vormen van particuliere beveiligingsbedrijven en politie- en militaire inlichtingendiensten, en alle denkbare soorten propagandamachines, die meestal niet zozeer alternatieven direct aanvallen als wel een alomtegenwoordig klimaat van angst, chauvinistische conformiteit en pure wanhoop creëren, waardoor elke gedachte aan het veranderen van de wereld een ijdele fantasie lijkt.
Militarisme is een essentieel kenmerk van het hedendaagse kapitalisme, en het aanpakken van dit kwaadaardige partnerschap in economieën van oorlog, genocide en onteigening moet de onmiddellijke prioriteit zijn. Maar de uitdaging reikt veel verder dan dat, omdat het kapitalisme voortdurend steeds meer uitbuitende middelen van accumulatie en verspillende surplusabsorptie ontwikkelt. Zo heeft het zo lang kunnen overleven. Echte verandering zal pas komen als het kapitalisme wordt ontmanteld – door collectieve strijd in het Zuiden en het Noorden. Nu werknemers in het Noorden met hun belastingen en hun arbeid betalen voor de vernietiging van het leven van werknemers in het Zuiden door oorlog en genocide, is een nieuwe Internationale harder nodig dan ooit.
Wat Europa betreft: als het überhaupt nog een rol wil spelen in een snel veranderende wereldorde, moet het zich losmaken van de door de VS geleide imperialistische as en elders partnerschappen aangaan. Het is hoog tijd dat de NAVO wordt ontbonden. Zoals historicus Richard Sakwa opmerkte: “Het bestaan van de NAVO werd gerechtvaardigd door de noodzaak om de dreigingen te beheersen die door haar uitbreiding werden veroorzaakt.”
Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van DiEM25? Meld je hier aan.
Do you want to be informed of DiEM25's actions? Sign up here
