De ketenen van slavernij en koloniale onderdrukking worden niet doorbroken met excuses. Woorden zonder daden kunnen de erfenis van het kolonialisme niet ongedaan maken. Gerechtigheid zonder herstelbetalingen en een radicale heroverweging van de machtsstructuren vanuit een werkelijk mondiaal, dekoloniaal perspectief is niets meer dan morele witwaspraktijken. We hebben geen komma’s nodig, maar volledige zinnen.
Op 1 juli viert Nederland Keti Koti – het breken van de ketenen. Althans, dat doen we op papier. Want zelfs op dit meest symbolische punt liegt de Nederlandse staat nog altijd ongemakkelijk: de officiële datum van de afschaffing van de slavernij in Suriname was 1 juli 1863, maar de tot slaaf gemaakten moesten nog tien jaar dwangarbeid verrichten voor ze werkelijk vrij waren. Zelfs onze vieringen zijn gebouwd op een halve waarheid.
Een eeuw later, nog een halve waarheid: de spijtbetuigingen. Eerst Mark Rutte, die ons verzekerde dat zijn excuses een “komma” vormden – het begin van een proces om het koloniale verleden werkelijk onder ogen te zien. Daarna koning Willem-Alexander, die in plechtige taal erkende wat elke nazaten van tot slaaf gemaakten allang wist: dat Nederland zijn rijkdom gebouwd heeft op een misdaad tegen de menselijkheid. En nu, recent, Rob Jetten, de nieuwe premier, die excuses aanbiedt aan de Molukse gemeenschap voor het verraad en de verwaarlozing nadat Nederland hen eerst als koloniale hulptroepen had ingezet, daarna had gedumpt in kille barakken en morele vergetelheid.
Drie keer excuses. Drie keer een zorgvuldig geregisseerd moment van nationale introspectie. En drie keer hetzelfde patroon: tranen op de Dam, niets in de Rijksbegroting.
De eeuwige komma van Den Haag
Rutte noemde zijn excuses een “komma”. Het probleem is niet dat hij een komma plaatste. Het probleem is dat de Nederlandse staat sindsdien geen enkele zin heeft afgemaakt.
Wie de CARICOM Ten-Point Plan for Reparatory Justice leest – het Caribische stappenplan voor herstel – ziet haarscherp wat er ontbreekt. Niet de woorden, maar de daden. CARICOM begint inderdaad met excuses, maar stopt daar niet. Het gaat om reparatie als politiek project: van formele erkenning tot teruggeven van cultureel erfgoed, van schuldenkwijtschelding tot technologische overdracht, van publieke infrastructuur tot financiële compensatie. Niet als liefdadigheid, maar als recht. Niet als symboliek, maar als herverdeling van macht en middelen.
DiEM25 heeft daarom terecht besloten de Repair Campaign en het CARICOM-plan te omarmen. Onder Caribische leiding heeft het een helder uitgangspunt: Kolonialisme was geen morele fout “uit een andere tijd”, maar een onbetaalde rekening in het heden. Excuses kunnen een begin zijn, maar alleen als ze gekoppeld worden aan een bindend proces van teruggave, herstel en herverdeling.
Nederland doet het omgekeerde. We krijgen excuses zonder mechanisme. Morele schuldbekentenis zonder financieel en institutioneel gevolg. Een komma zonder werkwoord.
Molukkers en de wegwerptroepen van het imperialisme
De recente excuses aan de Molukse gemeenschap passen naadloos in dit patroon. Eerst het misdrijf, dan de mythe.
Het misdrijf: Nederland rekruteerde Molukse soldaten voor het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL), zette hen in tegen de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd, en bracht hen vervolgens – vaak onder valse voorwendselen, zeker zonder keuzevrijheid – naar Nederland om hen zogenaamd te beschermen tegen de wraak van hun voormalige landgenoten. Eenmaal hier werden ze gestald in kampen en voormalige concentratiekampen, afgesneden van volwaardige rechten, zonder erkenning van hun inzet, met verbroken beloftes over terugkeer en staatsvorming.
De mythe: dat Nederland, hoe onhandig ook, altijd de “goede bedoelingen” had. Alsof het koloniale apparaat per ongeluk mensen oppakte, verplaatste, gebruikte en weggooide. Alsof raciale hiërarchie en militaire opportuniteit geen bewuste structuur, maar een tragisch misverstand waren.
Wie vandaag naar Afghanistan kijkt, ziet dezelfde logica in een nieuw jasje. De tolken, chauffeurs, koks en hulpkrachten die voor de NAVO-troepen werkten, werden voorgespiegeld dat “het Westen” hen niet in de steek zou laten. Toen de laatste vliegtuigen vertrokken, bleven duizenden achter, vogelvrij verklaard. Een klein deel werd alsnog in haastige evacuaties naar Europa gehaald – waar ze vaak in asielopvangcentra belandden, in rechtsonzekerheid, met een stigma. De rest is afgeschreven.
Dit is geen tragische samenloop van omstandigheden. Het is de standaardpraktijk van imperialistische macht: hulptroepen zijn wegwerpartikelen. Bruikbaar zolang ze het rijk beschermen, inwisselbaar zodra ze lastige getuigen dreigen te worden.
De superioriteitsroes van het Westen
De hypocrisie van de Nederlandse excuses past in een bredere, westerse arrogantie. Het Westen presenteert zichzelf steevast als morele supermacht: kampioen van mensenrechten, democratie, internationaal recht. Ondertussen draait het wereldwijde systeem nog altijd op dezelfde as waarop het kolonialisme gebouwd is.
Kolonialisme was geen incident, maar een economische orde: genocide, slavernij, landroof, gedwongen arbeid, plundering van grondstoffen. Met het formele einde van de koloniale rijken verdwenen de vlaggen, niet de structuren. De Internationale Monetaire Fonds-en Wereldbank-ketenen hebben de ketenen op de plantages vervangen. Waar vroeger schepen vol suiker, katoen en mensen vertrokken, vertrekken nu containers vol grondstoffen, winsten en rente-inkomsten. Waar vroeger de gouverneur-generaal het bevel voerde, doen nu “structural adjustment programs”, vrijhandelsakkoorden en unilaterale sancties het werk.
De Europese Unie en de Verenigde Staten gebruiken Unilateral Coercive Sanctions om regeringen in het Globale Zuiden te dwingen hun markten te openen, hun begrotingen te onderwerpen aan externe dictaten, hun bevolking de kosten van “stabiliteit” te laten betalen. Ontwikkelingsprojecten onteigenen land, breken gemeenschappen, vernietigen ecosystemen, vaak onder het groene mom van “conservatie” of “klimaatcompensatie”. Dezelfde continenten die eeuwenlang leeggeroofd zijn, worden nu ook nog opgezadeld met klimaat- en schuldenlast.
En dan komt Europa met morele toespraken over mensenrechten, terwijl het weigert de Internationale Conventie voor de Rechten van Migrantarbeiders te ratificeren. Terwijl het zijn grenzen militariseert en mensen laat verdrinken in de Middellandse Zee. Terwijl het schulden annuleert voor banken, maar niet voor landen die nog steeds bloeden uit koloniale wonden.
In dat landschap zijn excuses zonder reparatie geen nederige erkenning, maar een vorm van morele witwas. Een poging om, tegen lage kosten, het imago van het oude rijk op te poetsen.
Wat echte reparatie zou vereisen
Wat zou het betekenen als Nederland zijn eigen woorden serieus nam? Als “excuses” niet het einde, maar het begin van beleid vormden?
Ten eerste: een bindend proces van erkenning en teruggave. Niet éénmalige speeches, maar wetgeving. De CARICOM Ten-Point Plan als minimumkader. Een onafhankelijke, door getroffen gemeenschappen aangestuurde commissie met mandaat en budget om culturele en materiële restitutie vorm te geven. Terugkeer van geroofd erfgoed. Volledige en transparante archieven. Erkenning van landrechten waar die zijn ontnomen.
Ten tweede: financiële en structurele reparaties. Schuldkwijtschelding voor voormalige koloniën die nu nog aan imperialistische schuldregimes vastzitten. Klimaatreparaties voor de ecologische schade die voortkomt uit eeuwenlange extractie én hedendaags neo-koloniale exploitatie. Publieke investeringen in onderwijs, zorg, infrastructuur en technologieoverdracht, onder democratische controle van de betrokken samenlevingen – niet van consultants in Den Haag of Brussel.
Ten derde: dekolonisatie van het binnenland. Een radicale hervorming van onderwijs en media, waarin kolonialisme niet als “voetnoot van de Gouden Eeuw” verschijnt maar als ruggengraat van de Nederlandse welvaart. Ruimte voor niet-Europese stemmen, talen, geschiedenis. Eerlijke representatie van de bijdragen van inheemse volkeren, tot slaaf gemaakten, arbeiders en migranten aan de wereld zoals we die nu kennen. Een systematische ontmanteling van racistische en xenofobe narratieven, niet alleen met mooie campagnes, maar door het herverdelen van macht in redacties, besturen, curricula.
Ten vierde: bescherming van migrantenrechten en beëindiging van het regime van hiërarchische mobiliteit. Ratificatie van de Migrant Workers Convention, zoals in het DiEM25 Migratiebeleid wordt vereist. Einde aan het beleid dat mensen uit het Globale Zuiden enkel als goedkope, rechteloze arbeidskracht toelaat – in de vleesverwerking, de distributiecentra, de seizoenslandbouw – maar hen weigert als volwaardige burgers met politieke en sociale rechten.
Ten vijfde: een breuk met het neo-imperiale buitenlandbeleid. Stoppen met het opleggen van unilaterale sancties. Geen deelname aan “humanitaire” interventies die vooral grondstoffen en invloedssferen veiligstellen. Ondersteuning van een mondiale anti-imperialistische commissie die multinationals, handelsverdragen en instellingen als IMF en Wereldbank aan banden legt.
Niets hiervan is compatibel met de huidige rol van Nederland als welgemanierde vazal binnen de westerse machtsstructuur. En dus gebeurt het niet.
De taak van de progressieven in Nederland en Europa
Wat moeten de progressieve politieke krachten in een land doen dat zichzelf graag als “morele gids” ziet, maar weigert de prijs van gerechtigheid te betalen?
Om te beginnen: weigeren om zich te laten inpakken door de taal van de komma. Niet meegaan in het verhaal dat “we onderweg zijn”, dat “het tijd kost”, dat “het land nog niet klaar is voor reparaties”. Dat zijn geen neutrale constateringen, maar politieke keuzes. Elke dag dat reparaties uitblijven, is een dag waarop de koloniale orde voortduurt in nieuwe gedaanten.
De taak van de progressieven is niet om de koninklijke excuses toe te juichen, maar om de tegenvraag te stellen: waar is het budget? Waar is de wet? Waar is de herverdeling? En als die uitblijven: wat is dan de waarde van deze woorden?
Tegelijk mogen de progressieven de strijd tegen racisme en koloniale erfenissen niet loskoppelen van de strijd tegen klassentegenstellingen en imperialistische structuren. Dat was precies de fout van de sociaaldemocratische middenweg: discriminatie veroordelen, maar de economische orde die erop leunt ongemoeid laten. Met als gevolg dat de woede van de uitgebuite klassen in het Noorden werd gekaapt door een xenofobe rechterzijde die de “eigen mensen” opzette tegen migranten, vluchtelingen, nazaten van koloniale onderdrukking.
De enige geloofwaardige koers is een samengevoegde agenda: antiracisme als hoeksteen van een breder anti-imperialistisch en antikapitalistisch project. Reparaties niet alleen voor slavernij en kolonialisme, maar ook voor de hedendaagse plundering via schulden, vrijhandelsakkoorden en sancties. Een internationalisme dat niet vertrekt vanuit “westerse waarden”, maar vanuit gedeelde belangen van uitgebuite klassen in Noord én Zuid.
Voor Nederland betekent dit concreet: aansluiting zoeken bij de Repair Campaign, het CARICOM-plan omarmen, en de strijd om dekolonisering van migratiebeleid, onderwijs, media en economie voeren als één geheel. Niet als identitaire niche, maar als kern van elk links programma dat naam verdient.
De komma teruggeven
Op 1 juli zullen politici opnieuw plechtige woorden spreken over Keti Koti. Over “een zwarte bladzijde” die we “samen onder ogen moeten zien”. Over “verbinding” en “samenleven”. De premier zal zich progressief tonen, de koning empathisch, de talkshows begripvol.
Laat hen hun komma houden. Wij hebben zinnen nodig.
Zinnen waarin “excuses” onlosmakelijk verbonden zijn met “reparaties”. Waarin de Molukse veteranen en hun kinderen niet alleen medeleven krijgen, maar recht op herstel. Waarin Keti Koti niet langer het folkloristische sluitstuk is van een jaar vol racistische optredens van de politie, steeds strengere migratiewetten en structureel racistische bezuinigingen op de sociale zekerheid, maar een jaarlijks referentiepunt voor wat er werkelijk veranderd is in wet, budget en macht.
Tot die tijd zijn de ketenen niet gebroken, maar slechts verplaatst: van het slavenschip naar de schuldenlast, van de plantage naar het distributiecentrum, van het concentratiekamp naar het asielzoekerscentrum.
De taak van de progressieven, in Nederland en daarbuiten, is helder: niet meeschrijven aan de komma’s van het kolonialisme, maar aandringen op de punt, op die onvermijdelijke breuk: de erkenning dat er geen rechtvaardige toekomst kan bestaan zonder daadwerkelijke teruggave, zonder een radicale herziening van eigendom, grenzen en macht.
Keti Koti verdient niets minder.
Do you want to be informed of DiEM25's actions? Sign up here




